تشخیص و تداوی زخهای جلدی و اندفاعات جلدی در کابل
تشخیص و تداوی انواع زخهای جلدی
ویروسی (Verruca)، زخهای کف پا،
زخهای مسطح، خالها، کیستها
و سایر اندفاعات خوشخیم جلدی
با روشهای علمی و پروسیجرهای
تخصصی جلدی.
انتخاب تداوی بر اساس
نوع اندفاع، محل، اندازه،
تعداد، وضعیت سیستم
معافیتی و نیاز
هر مریض انجام میشود.
مراحل تشخیص و تداوی
۰۱ · معاینهٔ دقیق اندفاع
۰۲ · تشخیص نوع زخ جلدی
۰۳ · انتخاب روش مناسب تداوی
۰۴ · مراقبت و پیگیری نتیجه
ویروسی یا ضایعهٔ غیرعفونی
Human Papillomavirus
دوا، کرایوتراپی، لیزر و جراحی
متفاوت در هر مریض
زخ جلدی یا Verruca چیست؟
زخ جلدی ویروسی که در اصطلاح
علمی Verruca یا Viral Wart
نامیده میشود، یک ضایعهٔ
خوشخیم جلد است که در اثر
عفونت با بعضی انواع ویروس
پاپیلومای انسانی
(Human Papillomavirus – HPV)
ایجاد میشود.
این ویروس به حجرات طبقهٔ
اپیدرم جلد نفوذ کرده و
سبب افزایش تکثیر
کراتینوسایتها و تشکیل
برجستگیهای جلدی میشود.
زخهای جلدی ممکن است
در دستها، انگشتان،
کف پا، اطراف ناخن،
روی و سایر قسمتهای
بدن ظاهر شوند.
شکل و ظاهر اندفاعات
به نوع HPV، محل
درگیری و وضعیت
سیستم معافیتی
مریض بستگی دارد.
بعضی زخهای جلدی
بدون تداوی از بین
میروند؛ اما بعضی
دیگر برای مدت طولانی
باقی مانده و حتی
تعداد آنها افزایش
پیدا میکند.
نکتهٔ مهم:
زخ جلدی ویروسی با
زخم باز جلدی تفاوت دارد.
زخ ویروسی معمولاً
به شکل یک برجستگی
یا ضایعهٔ کراتوتیک
ظاهر میشود، در حالی که
زخم باز با تخریب
پیوستگی سطح جلد
همراه است.
انواع زخهای جلدی
۱. زخ جلدی معمولی
VERRUCA VULGARIS
زخ معمولی از شایعترین
انواع زخهای جلدی ویروسی
است که اغلب در انگشتان،
پشت دستها و اطراف
ناخن دیده میشود.
این اندفاعات معمولاً دارای
سطح خشن و برجسته
هستند و گاهی نقاط
تیرهٔ کوچک ناشی از
مویرگهای ترومبوزه
در آنها دیده میشود.
۲. زخ جلدی مسطح
VERRUCA PLANA
زخهای مسطح به شکل
دانههای کوچک،
هموار و دارای سطح
نسبتاً صاف ظاهر میشوند.
این اندفاعات ممکن است
روی، پیشانی، پشت
دستها و ساق پاها
را گرفتار کنند.
گاهی تعداد آنها زیاد
بوده و با خراشیدن
جلد در امتداد خط
خراش گسترش مییابند.
۳. زخ کف پا
VERRUCA PLANTARIS
زخ کف پا معمولاً
در نواحی تحت فشار
ایجاد میشود.
به دلیل فشار وزن
بدن، اندفاع ممکن است
به داخل جلد فشرده
شده و هنگام
راهرفتن درد ایجاد کند.
زخ کف پا باید
از میخچه و پینه
تفریق شود.
۴. زخ رشتهای
FILIFORM WART
این نوع زخ به شکل
زواید باریک و کشیده
ظاهر میشود و بیشتر
در روی، اطراف لب،
پلکها و گردن
دیده میشود.
برداشتن این اندفاعات
باید با دقت انجام شود
تا احتمال داغ و
تغییر رنگ جلد
کاهش یابد.
۵. زخهای اطراف ناخن
PERIUNGUAL WARTS
این اندفاعات در اطراف
ناخن یا زیر صفحهٔ
ناخن ظاهر میشوند.
تداوی آنها گاهی
دشوار است و
پروسیجرهای نامناسب
ممکن است به ماتریکس
ناخن آسیب رسانده
و سبب تغییر شکل
دایمی ناخن شوند.
۶. زخهای متعدد کف پا
MOSAIC WARTS
در این نوع، چندین زخ
کوچک در کنار یکدیگر
قرار گرفته و یک
ناحیهٔ نسبتاً وسیع
را در کف پا
تشکیل میدهند.
این اندفاعات ممکن است
به جلسات متعدد
تداوی نیاز داشته باشند.
۷. زخهای ناحیهٔ تناسلی
CONDYLOMA ACUMINATA
زخهای ناحیهٔ تناسلی
معمولاً در اثر انواع
مشخص HPV ایجاد میشوند.
این اندفاعات از نظر
راه انتقال، بررسی
بالینی و انتخاب
تداوی با زخهای
معمولی دست و پا
تفاوت دارند.
در صورت موجودیت
این اندفاعات، ارزیابی
اختصاصی و مشورهٔ
طبی ضروری است.
۸. زخهای مقاوم
RECALCITRANT WARTS
بعضی زخهای جلدی
به روشهای معمول
تداوی پاسخ مناسب
نمیدهند یا پس از
تداوی دوباره
ظاهر میشوند.
در این موارد،
ارزیابی مجدد تشخیص،
وضعیت سیستم معافیتی
و روشهای تداوی قبلی
اهمیت دارد.
زخ جلدی چگونه انتقال میکند؟
زخهای جلدی ویروسی
به دلیل عفونت HPV
ایجاد میشوند.
این ویروس میتواند
از طریق تماس مستقیم
با جلد مبتلا
انتقال کند.
همچنان تماس با بعضی
سطوح یا وسایل آلوده،
بهخصوص در محیطهای
مرطوب، ممکن است
در انتقال نقش داشته باشد.
عوامل افزایشدهندهٔ خطر
- تماس مستقیم با اندفاعات ویروسی
- خراش و آسیبهای کوچک جلد
- کندن یا تراشیدن زخهای جلدی
- رطوبت زیاد دستها و پاها
- استفادهٔ مشترک از بعضی وسایل شخصی
- اختلال عملکرد سیستم معافیتی
- وجود زخهای جلدی در قسمتهای دیگر بدن
HPV ممکن است از
یک قسمت جلد مریض
به قسمت دیگری
انتقال پیدا کند.
این پدیده به نام
Autoinoculation
یاد میشود.
تشخیص زخهای جلدی
تشخیص زخ جلدی معمولاً
بر اساس تاریخچهٔ طبی،
شکل اندفاع، محل درگیری
و معاینهٔ متخصص جلدی
انجام میشود.
معاینهٔ کلینیکی
- بررسی اندازه و تعداد اندفاعات
- مشاهدهٔ سطح خشن یا هموار اندفاع
- بررسی محل و الگوی توزیع
- بررسی موجودیت نقاط عروقی کوچک
- ارزیابی درد هنگام فشار
- بررسی سابقهٔ عود
- تفریق از سایر اندفاعات جلدی
درماتوسکوپی
درماتوسکوپی میتواند
برای مشاهدهٔ ساختمان
عروقی و الگوی سطحی
زخهای جلدی مفید باشد.
نقاط یا گلوبولهای
سرخ و سیاه،
ساختمانهای پاپیلری
و قطعشدن خطوط
طبیعی جلد در بعضی
زخها مشاهده میشوند.
بیوپسی جلدی
در صورتی که اندفاع
ظاهر غیرمعمول داشته،
بهطور سریع رشد کند،
خونریزی خودبهخودی
داشته باشد یا
به تداوی پاسخ ندهد،
ممکن است بیوپسی
ضروری شود.
هشدار طبی:
تمام برجستگیهای جلدی
زخ ویروسی نیستند.
بعضی اندفاعات خوشخیم
و حتی سرطانهای جلد
میتوانند ظاهری
مشابه داشته باشند.
اندفاعات مشکوک نباید
بدون تشخیص مناسب
با لیزر یا الکتروکوتر
تخریب شوند.
بیماریها و اندفاعات مشابه زخ جلدی
میخچه
CORN
میخچه معمولاً در اثر
فشار و اصطکاک
طولانیمدت ایجاد
میشود و ماهیت
ویروسی ندارد.
پینه
CALLUS
پینه ضخیمشدن
موضعی طبقهٔ شاخی
جلد است که بیشتر
در نواحی تحت فشار
دیده میشود.
اسکینتگ
ACROCHORDON
زواید نرم و
خوشخیم جلدی
که بیشتر در
گردن، زیربغل
و چینهای جلد
ظاهر میشوند.
کراتوز سبوریک
SEBORRHEIC KERATOSIS
اندفاعات خوشخیم
با سطح نسبتاً
برجسته و ظاهر
چسبیده به جلد
که بیشتر در
بزرگسالان دیده میشوند.
مولوسکوم
MOLLUSCUM CONTAGIOSUM
یک عفونت ویروسی
جلد که معمولاً
به شکل برجستگیهای
کوچک با فرورفتگی
مرکزی ظاهر میشود.
کارسینوم حجرات سنگفرشی
SQUAMOUS CELL CARCINOMA
بعضی موارد سرطان
حجرات سنگفرشی
ممکن است با سطح
کراتوتیک و ظاهری
شبیه زخ جلدی
ظاهر شوند.
در موارد مشکوک،
بررسی هیستوپتالوژی
ضروری است.
روشهای علمی تداوی زخهای جلدی
انتخاب روش تداوی
به نوع زخ، تعداد،
محل درگیری، سن،
وضعیت سیستم معافیتی
و ترجیح مریض بستگی دارد.
گاهی مشاهده و
پیگیری بدون مداخله
مناسب است؛ زیرا بعضی
زخهای ویروسی خودبهخود
بهبود مییابند.
۱. کرایوتراپی با نایتروجن مایع
کرایوتراپی یکی از
روشهای رایج تداوی
زخهای جلدی است.
در این روش،
نایتروجن مایع با
حرارت بسیار پایین
روی اندفاع تطبیق
میشود و سبب
آسیب کنترولشده
به حجرات گرفتار
میگردد.
کرایوتراپی ممکن است
به چند جلسه با
فاصلهٔ مناسب
نیاز داشته باشد.
درد، تاول،
تغییر رنگ و
گاهی داغ از
عوارض احتمالی هستند.
۲. تداوی با سالیسیلیک اسید
سالیسیلیک اسید
یکی از دواهای
موضعی کراتولیتیک
برای زخهای
معمولی دست و
کف پا است.
این دوا با
کاهش تدریجی
طبقهٔ شاخی
اندفاع به
بهبود زخ
کمک میکند.
تداوی معمولاً
به تطبیق منظم
برای چندین هفته
نیاز دارد.
استفاده روی
اندفاعات نامشخص،
خالها، جلد حساس
یا ناحیهٔ تناسلی
بدون هدایت طبی
مناسب نیست.
۳. الکتروکوتر
الکتروکوتر یا
الکتروجراحی با
استفاده از انرژی
برقی سبب تخریب
کنترولشدهٔ بافت
اندفاع میشود.
این روش ممکن است
برای بعضی زخهای
جلدی منتخب استفاده
شود، بهخصوص در
مواردی که سایر
روشها مناسب نباشند.
احتمال درد،
عفونت، تغییر رنگ
و داغ وجود دارد.
۴. لیزر CO₂
لیزر CO₂ با
طول موج حدود
۱۰۶۰۰ نانومتر
میتواند بافت
اندفاع را بهصورت
کنترولشده تبخیر کند.
این روش برای
بعضی زخهای
مقاوم یا اندفاعات
منتخب قابل
استفاده است.
هنگام لیزر
زخهای ویروسی
باید از سیستم
مناسب تخلیهٔ دود،
وسایل محافظتی
و اصول کنترول
عفونت استفاده شود.
تداوی با لیزر
همیشه بهتر از
روشهای معمول
نیست و امکان
عود و داغ
وجود دارد.
۵. کورتاژ
کورتاژ با
استفاده از
وسیلهٔ مخصوص
برای برداشتن
بعضی اندفاعات
سطحی جلد
انجام میشود.
در موارد منتخب،
این روش ممکن است
با الکتروکوتر
ترکیب شود.
انتخاب دقیق
اندفاع برای
کاهش خطر
داغ اهمیت دارد.
۶. ایمونوتراپی زخهای مقاوم
در بعضی زخهای
متعدد یا مقاوم،
روشهای تحریک
پاسخ سیستم معافیتی
ممکن است مطرح شوند.
برخی روشهای
ایمونوتراپی داخل
اندفاع در مطالعات
کلینیکی بررسی
شدهاند.
انتخاب این
روشها به نوع
اندفاع، شواهد،
امکانات و شرایط
مریض بستگی دارد.
۷. دواهای تنظیمکنندهٔ سیستم معافیتی
برای بعضی انواع
زخ، بهخصوص
زخهای ناحیهٔ
تناسلی، دواهای
موضعی مانند
Imiquimod
ممکن است
استفاده شوند.
این دوا برای
تمام زخهای
معمولی دست و
پا به یک اندازه
مؤثر یا
تأییدشده نیست.
۸. برداشتن جراحی
در موارد منتخب،
ضایعاتی که
تشخیص آنها
مشخص است
ممکن است
با روش جراحی
برداشته شوند.
در صورت وجود
شک به بدخیمی،
نوع نمونهبرداری
و ضرورت بررسی
هیستوپتالوژی
باید پیش از
پروسیجر مشخص شود.
۹. مشاهده و پیگیری
بعضی زخهای
جلدی، بهخصوص
در اطفال دارای
سیستم معافیتی
سالم، ممکن است
بدون مداخله
بهبود یابند.
در صورت نبود
درد، اختلال
عملکرد یا
نگرانی مهم،
مشاهده و
پیگیری میتواند
گزینهٔ مناسب باشد.
نکتهٔ علمی:
هیچ روش تداوی
نمیتواند حذف
کامل HPV و
عدم عود زخهای
جلدی را برای
تمام مریضان
تضمین کند.
انتخاب روش باید
بر اساس نوع اندفاع،
مصونیت و احتمال
ایجاد داغ انجام شود.
زخهای جلدی در قسمتهای حساس بدن
زخهای روی
زخهای جلدی روی
به دلیل اهمیت
زیبایی و خطر
تغییر رنگ یا
داغ به انتخاب
محتاطانهٔ روش
تداوی نیاز دارند.
استفادهٔ خودسرانه
از اسیدهای قوی
روی توصیه نمیشود.
زخهای اطراف ناخن
تداوی این اندفاعات
باید با محافظت
از ماتریکس ناخن
انجام شود.
آسیب به ماتریکس
ممکن است تغییر
شکل دایمی ناخن
ایجاد کند.
زخهای کف پا
این اندفاعات ممکن
است هنگام راهرفتن
دردناک باشند.
کاهش فشار،
تشخیص تفریقی
از میخچه و
انتخاب تداوی
مناسب اهمیت دارد.
زخهای ناحیهٔ تناسلی
این اندفاعات
نیازمند معاینه
و تداوی اختصاصی
هستند.
دواهای معمول
زخهای دست و
پا نباید
خودسرانه در
این ناحیه
استفاده شوند.
سایر اندفاعات خوشخیم جلدی
علاوه بر زخهای
ویروسی، بعضی
اندفاعات خوشخیم
جلدی نیز ممکن
است به دلایل
طبی یا زیبایی
نیاز به برداشتن
داشته باشند.
اسکینتگها
SKIN TAGS
زواید نرم و
خوشخیم جلدی
که بیشتر در
گردن و زیربغل
دیده میشوند.
در موارد منتخب
میتوان آنها
را با روش مناسب
برداشت.
کراتوز سبوریک
SEBORRHEIC KERATOSIS
اندفاعات خوشخیم
با سطح برجسته
که در بزرگسالان
شایع هستند.
پیش از تخریب
باید تشخیص
آنها قابل
اطمینان باشد.
کیست اپیدرموئید
EPIDERMOID CYST
تودهٔ خوشخیم
زیرجلدی که
ممکن است
ملتهب شود.
در موارد مناسب،
برداشتن کامل
کیست میتواند
احتمال عود
را کاهش دهد.
خالهای جلدی
MELANOCYTIC NEVI
خالهای جلدی
ممکن است مسطح
یا برجسته
باشند.
خالهای دارای
تغییرات غیرمعمول
باید پیش از
هر اقدام
زیبایی بررسی
شوند.
عوارض احتمالی تداوی زخهای جلدی
هر پروسیجر
ممکن است با
عوارض همراه
باشد و میزان
خطر به نوع
تداوی، محل
اندفاع و وضعیت
مریض بستگی دارد.
- درد و سوزش موقت
- سرخی و التهاب
- ایجاد تاول پس از کرایوتراپی
- تغییر رنگ جلد
- هایپرپیگمنتیشن پس از التهاب
- هایپوپیگمنتیشن
- عفونت ثانوی
- ایجاد داغ یا اسکار
- عود اندفاع پس از تداوی
در اشخاص دارای
جلد تیره،
خطر تغییر
رنگ پس از
پروسیجرهای
التهابی یا
تخریبی باید
با دقت در
نظر گرفته شود.
مراقبتهای پس از تداوی زخهای جلدی
- محافظت محل تداوی مطابق هدایت داکتر
- شستوشوی ملایم در زمان مناسب
- استفاده از مرهم یا پانسمان تجویزشده
- خودداری از کندن پوسته و زخم
- جلوگیری از اصطکاک شدید
- محافظت از آفتاب پس از ترمیم
- مراجعه در صورت درد شدید یا ترشح چرکی
- پیگیری برای بررسی عود اندفاعات
مراقبت مناسب:
رعایت توصیههای
داکتر پس از
پروسیجر میتواند
به ترمیم بهتر
جلد و کاهش
بعضی عوارض
کمک کند.
چگونه از انتقال زخهای جلدی جلوگیری کنیم؟
- خودداری از کندن زخهای ویروسی
- شستن دستها پس از تماس با اندفاع
- استفادهنکردن مشترک از وسایل تراشیدن
- محافظت از خراشها و آسیبهای جلد
- پرهیز از تراشیدن روی زخهای جلدی
- استفاده از چپلی در حمامهای عمومی
- پوشاندن اندفاع در صورت ضرورت
- مراجعه در صورت افزایش تعداد اندفاعات
واکسین HPV برای
جلوگیری از بعضی
بیماریهای مرتبط
با انواع مشخص
HPV اهمیت دارد؛
اما واکسین
موجود برای
تداوی زخهای
فعلی طراحی
نشده است.
پرسشهای متداول دربارهٔ زخهای جلدی
آیا زخ جلدی ویروسی ساری است؟
بلی. زخهای
جلدی ناشی
از HPV میتوانند
از طریق تماس
مستقیم و
گاهی تماس با
سطوح آلوده
انتقال کنند.
آیا زخ جلدی بدون تداوی از بین میرود؟
بعضی زخهای
جلدی ممکن است
بدون تداوی
بهبود یابند.
اما در بعضی
مریضان اندفاعات
برای مدت طولانی
باقی میمانند.
آیا زخ جلدی پس از تداوی دوباره ظاهر میشود؟
بلی. امکان
عود وجود دارد؛
زیرا تداوی
ضایعهٔ قابل
دید همیشه
به معنی حذف
کامل عفونت
HPV نیست.
آیا لیزر CO₂ برای تمام زخهای جلدی مناسب است؟
خیر. انتخاب
لیزر به نوع،
محل و اندازهٔ
اندفاع و پاسخ
به روشهای
قبلی بستگی دارد.
آیا کرایوتراپی درد دارد؟
ممکن است
هنگام تطبیق
و پس از آن
درد، سوزش
یا تاول
ایجاد شود.
آیا زخ کف پا با میخچه تفاوت دارد؟
بلی. زخ کف
پا معمولاً
ویروسی است،
اما میخچه
بیشتر در
اثر فشار
و اصطکاک
ایجاد میشود.
آیا زخهای جلدی در اطفال دیده میشوند؟
بلی. زخهای
ویروسی در
اطفال شایع
هستند و
روش تداوی
باید متناسب
با سن و
شرایط طفل
انتخاب شود.
آیا زخ جلدی ممکن است با سرطان جلد اشتباه شود؟
بلی. بعضی
اندفاعات بدخیم
میتوانند
ظاهر مشابه
داشته باشند.
اندفاعات غیرمعمول،
سریعاً در
حال رشد یا
خونریزیکننده
باید دقیق
بررسی شوند.
آیا زخهای متعدد نشانهٔ ضعف سیستم معافیتی هستند؟
نه همیشه.
اما زخهای
بسیار متعدد،
مقاوم یا
غیرمعمول ممکن
است ضرورت
بررسی وضعیت
سیستم معافیتی
را مطرح کنند.
