تداوی موهای اضافی بدن (هیرسوتیسم): علل، تشخیص، معاینات لابراتواری و مراقبت‌های لیزر
مقدمه
رشد موهای اضافی در نقاطی از بدن زنان که معمولاً مردان در آنجا مو دارند (مانند روی، چانه، سینه، شکم و پشت) را «هیرسوتیسم» می‌گویند. این حالت معمولاً ناشی از افزایش سطح هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) یا حساسیت بیش از حد فولیکول‌های مو به این هورمون‌ها است. در ادامه، این موضوع به صورت جامع بررسی می‌شود.
رشد بیش از حد موها دلایل مختلفی دارد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS): شایع‌ترین علت هیرسوتیسم است که با نامنظم شدن قاعدگی، کیست تخمدان و مقاومت به انسولین نیز همراه است.
- هیپرپلازی مادرزادی آدرسنال (CAH): یک اختلال ارثی است که بر غدد فوق کلیوی تأثیر می‌گذارد و تولید هورمون‌های استروئیدی را مختل می‌کند.
- تومورهای ترشح‌کننده آندروژن: تومورهای نادر در تخمدان‌ها یا غدد فوق کلیوی که مقدار زیادی هورمون مردانه ترشح می‌کنند.
- داروها: مصرف برخی داروها مانند مینوکسیدیل، فنی‌توئین، سیکلوспоرین و استروئیدهای آنابولیک.
- هیرسوتیسم ایدیوپاتیک: در برخی موارد، هیچ دلیل هورمونی یا پزشکی مشخصی یافت نمی‌شود و سطح هورمون‌ها طبیعی است که اغلب ریشه ارثی دارد.
برای تشخیص علت دقیق موهای اضافی، داکتر متخصص جلد و مو یا غدد اقدامات زیر را انجام می‌دهد:
- بررسی تاریخچه پزشکی: پرسش در مورد سابقه خانوادگی، داروهای مصرفی، زمان شروع رشد موها و نظم چرخه قاعدگی.
- معاینه فیزیکی: ارزیابی توزیع موهای زائد در بدن با استفاده از مقیاس «فریمن-گالوی» (Ferriman-Gallwey) که شدت هیرسوتیسم را امتیازدهی می‌کند.
آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون‌ها بخش مهمی از تشخيص است که معمولاً شامل موارد زیر می‌باشد:
- تستوستیرون کل و آزاد: اصلی‌ترین هورمون مردانه که بررسی می‌شود.
- DHEA-S (دی‌هیدرواپروآندروسترون سولفات): هورمونی که توسط غدد فوق کلیوی تولید می‌شود.
- LH و FSH (هورمون‌های لوتئین‌کننده و محرک فولیکولی): برای بررسی عملکرد تخمدان‌ها و تشخیص PCOS.
- پرولاکتین: هورمونی که سطح بالای آن می‌تواند بر چرخه قاعدگی و هورمون‌ها تأثیر بگذارد.
- کورتیزول و 16-هیدروکسی‌پروژسترون: برای رد کردن بیماری‌های غدد فوق کلیوی (مانند CAH).
- قند خون و انسولین ناشتا: جهت بررسی مقاومت به انسولین، به‌ویژه در افراد مبتلا به PCOS.
تداوی به علت زمینه‌ای بستگی دارد و ممکن است ترکیبی از روش‌های زیر باشد:
- دارودرمانی:
- قرص‌های ضدبارداری خوراکی: برای تنظیم هورمون‌ها و کاهش تولید آندروژن توسط تخمدان‌ها.
- ضدآندروژن‌ها (مانند اسپیرونولاکتون): مانع از اثرگذاری هورمون‌های مردانه می‌شوند.
- متفرمینی: برای کسانی که مقاومت به انسولین یا PCOS دارند.
- روش‌های مکانیکی و موضعی: اصلاح، اپیلاسیون، کریم‌های موبر و کریم‌های تجویزی (مانند اِفلورنیت) برای کند کردن رشد موهای روی.
- لیزر موهای زائد: یکی از مؤثرترین و دائمی‌ترین روش‌ها برای کاهش موهای زائد.
- پرهیز از آفتاب: حداقل ۴ تا ۶ هفته قبل از لیزر از برزخ کردن (سولاریوم) و آفتاب گرفتن خودداری کنید، زیرا جلد برنزه خطر سوختگی و عوارض را افزایش می‌دهد.
- عدم استفاده از اپیلاسیون و وکس: از ۴ هفته قبل از کندن موها از ریشه (با وکس، بند یا اپی‌لیدی) خودداری کنید، زیرا لیزر نیاز به ریشه مو دارد.
- شیو کردن (تراشیدن): موهای ناحیه مورد نظر باید ۱۲ تا ۲۴ ساعت قبل از جلسه لیزر با تیغ تراشیده شوند.
- جلد تمیز: در روز جلسه لیزر، از هیچ‌گونه کریم، عطر، پودر یا مواد آرایشی بر روی جلد استفاده نکنید.
- کاهش التهاب و قرمزی: استفاده از کمپرس سرد یا ژل آلوئه‌ورا برای تسکین قرمزی و تورم خفیف جلد که طبیعی است.
- محافظت در برابر آفتاب: تا چند هفته پس از لیزر، حتماً از ضدآفتاب با SPF بالا در مناطق در معرض دید استفاده کنید.
- پرهیز از گرمای شدید: تا ۴۸ ساعت از حمام داغ، سونا، جکوزی و ورزش‌های سنگین که باعث تعریق زیاد می‌شوند، خودداری کنید.
- عدم دستکاری جلد: از کندن، مالش دادن یا لیه‌برداری جلد ناحیه تحت تداوی تا چند روز پرهیز کنید. ریزش موهای سوخته ممکن است ۱ تا ۲ هفته طول بکشد؛ از بیرون کشیدن اجباری آن‌ها خودداری کنید.