تشخیص و تداوی ویتیلیگو (برص) در کابل
ویتیلیگو یک بیماری جلدی غیرساری است
که باعث ایجاد لکههای سفید روی جلد
میشود. تشخیص نوع بیماری، بررسی
فعالیت آن و انتخاب تداوی علمی
میتواند به کنترول پیشرفت و
بازگشت رنگ جلد کمک کند.
۰۱ · تشخیص و ارزیابی وسعت لکهها
۰۲ · بررسی ثابت یا فعال بودن بیماری
۰۳ · انتخاب تداوی متناسب با مریض
اوتوایمیون و غیرساری
روی، دستها و سایر نقاط بدن
ثبات بیماری و بازگشت رنگ جلد
متفاوت در هر مریض
ویتیلیگو یا برص چیست؟
ویتیلیگو (Vitiligo) یک اختلال اکتسابی
رنگدانهای جلد است که در نتیجهٔ
آسیب به حجرات تولیدکنندهٔ رنگدانه
یا ملانوسایتها ایجاد میشود.
در ویتیلیگوی غیرسگمنتال، سیستم
معافیتی بدن نقش مهمی در تخریب
ملانوسایتها دارد. با کاهش یا از
بین رفتن این حجرات، جلد رنگ
طبیعی خود را از دست میدهد.
لکهها معمولاً سفید و دارای
حدود نسبتاً مشخص هستند و ممکن
است در روی، اطراف چشم، دور دهان،
دستها، پاها و سایر نقاط بدن
ظاهر شوند.
گاهی موهای ناحیهٔ مبتلا نیز
سفید میشوند که به آن
Leukotrichia گفته میشود.
ویتیلیگو ساری نیست و از
طریق تماس، دستدادن یا
استفاده از وسایل مشترک
انتقال نمیکند.
انواع ویتیلیگو
۱. ویتیلیگوی غیرسگمنتال
Non-segmental Vitiligo
شایعترین نوع ویتیلیگو است.
لکهها معمولاً در چند قسمت
بدن و گاهی بهشکل متقارن
ظاهر میشوند.
این نوع ممکن است دورههای
فعالیت و پیشرفت داشته باشد.
۲. ویتیلیگوی سگمنتال
Segmental Vitiligo
معمولاً در یک طرف بدن
یا ناحیهٔ مشخصی از جلد
ظاهر میشود.
این نوع اغلب در مدت
کوتاهتری پیشرفت میکند
و سپس ثابت میشود.
۳. ویتیلیگوی موضعی
Localized Vitiligo
یک یا چند لکهٔ سفید
در قسمت محدود جلد
دیده میشود.
در این حالت، بررسی
فعالیت بیماری و احتمال
گسترش اهمیت دارد.
علتها و عوامل مرتبط با ویتیلیگو
ویتیلیگو یک بیماری چندعاملی است
و در ایجاد آن عوامل ارثی،
معافیتی و محیطی نقش دارند.
- واکنش سیستم معافیتی علیه
حجرات تولیدکنندهٔ ملانین - استعداد ارثی و سابقهٔ
خانوادگی ویتیلیگو - همراهی با بعضی امراض اوتوایمیون
بهخصوص اختلالات غدهٔ تایراید - استرس اکسیداتیف در حجرات جلد
- پدیدهٔ کوبنر؛ ایجاد لکههای جدید
پس از ضربه یا اصطکاک جلد - عوامل محیطی و تماس با
بعضی مواد کیمیاوی
فشار روانی ممکن است در بعضی
مریضان با تشدید بیماری همراه
باشد، اما علت یگانه و
ثابتشدهٔ ویتیلیگو نیست.
تشخیص ویتیلیگو
تشخیص معمولاً با گرفتن تاریخچهٔ
طبی و معاینهٔ متخصص جلدی
صورت میگیرد.
مواردی که در معاینه بررسی میشوند
- زمان شروع لکههای سفید
- تعداد و محل اندفاعات
- گسترش لکهها در ماههای اخیر
- موجودیت اندفاعات تازه
- سفیدشدن موهای داخل لکهها
- سابقهٔ خانوادگی بیماری
- بیماریهای اوتوایمیون همراه
- تداویهای قبلی و نتایج آنها
چراغ وود (Wood’s Lamp)
چراغ وود با استفاده از نور
ماورای بنفش میتواند
حدود لکههای فاقد رنگدانه
را واضحتر نشان دهد.
این وسیله بهخصوص در
اشخاص دارای جلد روشن
و برای بررسی لکههای
کمتر واضح مفید است.
درماتوسکوپی
درماتوسکوپی ممکن است
برای بررسی الگوی رنگدانه،
فعالیت بیماری و تشخیص
تفریقی کمککننده باشد.
آزمایشهای لابراتواری
بررسی عملکرد تایراید
و سایر آزمایشها بر
اساس تاریخچه، علایم،
معاینه و عوامل خطر
انتخاب میشوند.
تشخیص تفریقی لکههای سفید
تمام لکههای سفید جلد
ویتیلیگو نیستند.
بعضی بیماریهای دیگر
نیز میتوانند باعث
کاهش رنگ جلد شوند.
پیتریازیس آلبا
Pityriasis Alba
لکههای کمرنگ که بیشتر
در اطفال مشاهده میشوند
و گاهی با خشکی و
تفلس خفیف همراهاند.
تینیا ورسیکالر
Tinea Versicolor
عفونت سطحی قارچی
که ممکن است به شکل
لکههای روشن یا
تیره همراه با
تفلس ظریف ظاهر شود.
کاهش رنگ بعد از التهاب
Post-inflammatory Hypopigmentation
کاهش رنگ جلد پس از
اکزما، التهاب یا
بعضی امراض جلدی.
لوکودرمای کیمیاوی
Chemical Leukoderma
لکههای سفید مرتبط
با تماس با بعضی
مواد کیمیاوی.
نووس دیپیگمنتوزوس
Nevus Depigmentosus
یک اختلال موضعی رنگدانه
که معمولاً از اوایل
زندگی وجود دارد
و نسبتاً ثابت میماند.
روشهای علمی تداوی ویتیلیگو
انتخاب روش تداوی به
نوع بیماری، وسعت لکهها،
محل اندفاعات، سن مریض،
فعالیت بیماری و پاسخ
به تداویهای قبلی بستگی دارد.
۱. کورتیکواستروئیدهای موضعی
کورتیکواستروئیدهای موضعی
برای بعضی اندفاعات محدود
ویتیلیگو استفاده میشوند.
این دواها با کاهش التهاب
معافیتی ممکن است به
بازگشت رنگ جلد کمک کنند.
قوت دوا، مدت استفاده
و محل تطبیق باید
تحت نظارت متخصص باشد.
مصرف طولانی میتواند
باعث اتروفی جلد و
عوارض دیگر شود.
۲. تاکرولیموس و پایمکرولیموس
تاکرولیموس موضعی
یکی از دواهای مهم
برای اندفاعات ویتیلیگو
بهخصوص در روی و
مناطق دارای جلد نازک است.
این دواها التهاب
معافیتی موضعی را
کاهش میدهند و
برخلاف استروئیدها
باعث اتروفی جلد
نمیشوند.
۳. کریم روکسولیتینیب
روکسولیتینیب یک
مهارکنندهٔ موضعی
Janus Kinase یا JAK
است که در برخی کشورها
برای ویتیلیگوی غیرسگمنتال
تأیید شده است.
در امریکا، کریم
روکسولیتینیب ۱٫۵ فیصد
برای اشخاص ۱۲ ساله
و بزرگتر در شرایط
مشخص تأیید شده است.
انتخاب این دوا باید
با بررسی موارد منع،
هشدارهای دارویی و
امکان دسترسی انجام شود.
۴. نوردرمانی NB-UVB
نوردرمانی ماورای بنفش
باند باریک در طول
موج تقریباً ۳۱۱ تا
۳۱۳ نانومتر یکی از
روشهای مهم برای
ویتیلیگوی گسترده
یا موارد منتخب است.
این تداوی میتواند
به تحریک بازگشت
رنگدانه کمک کند.
معمولاً به جلسات
منظم طی چند ماه
نیاز دارد.
مقدار نور و فاصلهٔ
جلسات باید بر اساس
نوع جلد، واکنش مریض
و پروتوکول مناسب
تنظیم شود.
۵. لیزر یا نور اکسایمر
اکسایمر ۳۰۸ نانومتر
یک روش نوردرمانی
هدفمند است که
برای لکههای محدود
ویتیلیگو استفاده
میشود.
این روش میتواند
با دواهای موضعی
ترکیب شود.
پاسخ لکههای روی
معمولاً بهتر از
نوک انگشتان و
بعضی قسمتهای
دست و پا است.
۶. تداوی ویتیلیگوی فعال
در ویتیلیگوی سریعاً
در حال پیشرفت،
هدف اولیه جلوگیری
از گسترش بیماری است.
در مریضان منتخب،
متخصص ممکن است از
کورتیکواستروئید
سیستمیک کوتاهمدت
با رژیم مناسب،
گاهی همراه با
نوردرمانی، استفاده کند.
این روش به بررسی
موارد منع و نظارت
بر عوارض نیاز دارد.
۷. روشهای جراحی و پیوند رنگدانه
در ویتیلیگوی ثابت
که به تداویهای
معمول پاسخ مناسب
نداده باشد،
روشهای جراحی
ممکن است مطرح شوند.
از جمله:
- پیوند اپیدرم
- پیوند جلدی کوچک
- انتقال سوسپانسیون حجرات اپیدرمی
- روشهای منتخب انتقال ملانوسایتها
جراحی برای بیماری
فعال و در حال
گسترش مناسب نیست.
۸. تداوی نگهدارنده
پس از بازگشت
رنگ جلد، بعضی
مریضان ممکن است
برای کاهش احتمال
عود به تداوی
نگهدارنده نیاز
داشته باشند.
برنامهٔ نگهدارنده
بر اساس محل اندفاعات،
پاسخ به تداوی
و وضعیت بیماری
تنظیم میشود.
۹. پوشش ظاهری و مراقبت حمایوی
استفاده از محصولات
پوشانندهٔ رنگی،
ضدآفتاب مناسب
و حمایت روانی
میتواند کیفیت
زندگی مریضان را
بهبود دهد.
این روشها باعث
بازگشت مستقیم
ملانوسایتها نمیشوند،
اما به کاهش تأثیر
ظاهری بیماری کمک
میکنند.
استفاده از روکسولیتینیب
و تداویهای سیستمیک
نیاز به ارزیابی
دقیق و نسخهٔ متخصص
دارد. همهٔ روشها
برای تمام مریضان
مناسب نیستند.
نتایج تداوی ویتیلیگو
هدف تداوی ویتیلیگو
کنترول فعالیت بیماری
و ایجاد بازگشت
رنگدانه در اندفاعات است.
پاسخ به تداوی در
مریضان متفاوت است.
بعضی لکهها بهخصوص
در روی و گردن
ممکن است بهتر پاسخ دهند.
لکههای نوک انگشتان،
دستها و پاها معمولاً
نسبت به برخی نواحی
دیگر به تداوی
دشوارتر پاسخ میدهند.
در بعضی اندفاعات،
سفیدشدن کامل موها
ممکن است با کاهش
احتمال بازگشت رنگ
همراه باشد.
تداوی ممکن است
چندین ماه طول بکشد
و در بعضی مریضان
پس از بهبود،
عود بیماری دیده شود.
تداوی کامل و دایمی
ویتیلیگو را برای
تمام مریضان تضمین کند.
مراقبت روزانه از جلد دارای ویتیلیگو
- استفاده از ضدآفتاب
وسیعالطیف با SPF 30
یا بیشتر - جلوگیری از آفتابسوختگی
و تماس بیش از حد
با نور آفتاب - پرهیز از زخمیکردن
یا سایش شدید جلد - استفادهٔ منظم
از دواهای تجویزشده - رعایت نوبت جلسات
نوردرمانی - ثبت عکسهای دورهای
برای بررسی تغییرات
لکهها - مراجعه به داکتر
در صورت ایجاد
لکههای جدید - توجه به صحت روانی
و کیفیت زندگی مریض
شیردهی و در اطفال،
انتخاب تداوی باید
مطابق شرایط فردی
و اصول مصونیت
انجام شود.
پرسشهای متداول دربارهٔ ویتیلیگو
آیا ویتیلیگو ساری است؟
خیر. ویتیلیگو
یک بیماری جلدی
غیرساری است و
از تماس با مریض
انتقال نمیکند.
آیا تمام لکههای سفید برص هستند؟
خیر. بعضی بیماریهای
قارچی، التهابی و
اختلالات دیگر رنگدانه
نیز میتوانند
لکههای سفید
ایجاد کنند.
آیا ویتیلیگو کاملاً تداوی میشود؟
در بعضی مریضان
بازگشت قابل توجه
رنگ جلد ممکن است؛
اما نتیجه متفاوت
است و تضمین
تداوی کامل وجود ندارد.
بهترین تداوی ویتیلیگوی محدود چیست؟
در اندفاعات محدود،
دواهای موضعی و
گاهی نوردرمانی
هدفمند مانند
اکسایمر میتوانند
مناسب باشند.
انتخاب نهایی
به محل و فعالیت
بیماری بستگی دارد.
نوردرمانی چند جلسه نیاز دارد؟
تعداد جلسات ثابت
نیست و به وسعت
بیماری، نوع جلد،
پروتوکول تداوی
و میزان پاسخ
مریض بستگی دارد.
آیا ویتیلیگو در اطفال دیده میشود؟
بلی. ویتیلیگو
ممکن است در اطفال
نیز ایجاد شود.
تداوی باید مطابق
سن و شرایط مریض
انتخاب گردد.
آیا ویتیلیگو با بیماری تایراید ارتباط دارد؟
در بعضی مریضان،
ویتیلیگو با اختلالات
اوتوایمیون غدهٔ
تایراید همراه است.
ضرورت آزمایش بر
اساس ارزیابی طبی
تعیین میشود.
آیا ویتیلیگو پس از تداوی دوباره ظاهر میشود؟
بلی. حتی پس از
بازگشت رنگ جلد،
در بعضی مریضان
امکان عود وجود دارد.
به همین دلیل،
پیگیری و گاهی
تداوی نگهدارنده
اهمیت دارد.
منابع علمی
