خدمت ششم | شفاخانهٔ جلدی آروین
تشخیص و تداوی اکزما و حساسیتهای جلدی در کابل
اکزما و درماتیت از بیماریهای
شایع التهابی جلد هستند که
میتوانند باعث خارش، سرخی،
خشکی، سوزش، ترکیدگی و
گاهی ترشح از جلد شوند.
تشخیص دقیق نوع اکزما،
شناسایی عوامل تحریککننده
و انتخاب تداوی مناسب
میتواند التهاب را کنترول
کرده و از عود مکرر
بیماری جلوگیری کند.
مراحل تشخیص و تداوی
۰۱ · تشخیص نوع اکزما و حساسیت جلدی
۰۲ · شناسایی عوامل محرک یا حساسیتزا
۰۳ · ترمیم سد محافظتی جلد
۰۴ · کنترول التهاب و جلوگیری از عود
التهابی و معمولاً غیرساری
خارش، خشکی، التهاب و ترک
معاینه، تاریخچه و آزمایش منتخب
کنترول التهاب و پیشگیری از عود
اکزما و حساسیت جلدی چیست؟
اکزما (Eczema) اصطلاحی عمومی
برای گروهی از بیماریهای
التهابی جلد است که معمولاً
با خارش، سرخی یا تغییر رنگ،
خشکی و اختلال سد محافظتی
جلد همراه هستند.
درماتیت (Dermatitis) نیز
اصطلاحی است که برای
التهاب جلد استفاده
میشود و در بسیاری
از موارد با اکزما
هممعنا به کار میرود.
اکزما ممکن است در
نوزادان، اطفال و
بزرگسالان ایجاد شود.
بعضی انواع آن
مزمن و عودکننده
هستند، در حالی که
بعضی دیگر با حذف
عامل محرک بهبود
پیدا میکنند.
در اکزمای آتوپیک،
عوامل ارثی،
اختلال عملکرد سد
محافظتی جلد و
واکنشهای معافیتی
در ایجاد التهاب
نقش دارند.
در درماتیت تماسی،
التهاب میتواند
در نتیجهٔ تماس
با مواد تحریککننده
یا واکنش حساسیتی
تأخیری نسبت به
مواد مشخص ایجاد شود.
اکزما بهخودیخود
بیماری ساری نیست.
اما بعضی عفونتهای
جلدی میتوانند
همزمان با اکزما
ایجاد شوند.
علایم و نشانههای اکزما
۱. خارش جلد
PRURITUS
خارش یکی از
مهمترین علایم
اکزما است.
خارش شدید ممکن
است خواب و
فعالیت روزانه
را مختل کند.
۲. خشکی جلد
XEROSIS
در بسیاری از
مریضان، سد
محافظتی جلد
مختل میشود
و جلد رطوبت
خود را از دست
میدهد.
۳. سرخی و التهاب
ERYTHEMA
در جلد روشن
ممکن است سرخی
واضح باشد،
اما در جلد
تیره التهاب
گاهی به رنگ
بنفش، نصواری
یا خاکستری
ظاهر میشود.
۴. دانهها و تاولها
PAPULES AND VESICLES
در اکزمای حاد،
ممکن است پاپول،
تاولهای کوچک،
ترشح و پوسته
ایجاد شود.
۵. ضخیمشدن جلد
LICHENIFICATION
خارش و مالش
طولانیمدت
میتواند باعث
ضخیمشدن جلد
و برجستهشدن
خطوط طبیعی
آن شود.
۶. ترکهای جلدی
FISSURES
در اکزمای
مزمن، بهخصوص
در دستها و
پاها، ترکهای
دردناک ممکن
است ایجاد شوند.
انواع اکزما و درماتیت جلدی
۱. اکزمای آتوپیک
ATOPIC DERMATITIS
یک بیماری مزمن
التهابی و خارشدار
است که بیشتر
در اطفال شروع
میشود، اما
ممکن است در
بزرگسالان نیز
ادامه داشته باشد.
در اطفال بزرگتر
و بزرگسالان،
چین آرنج و
پشت زانو
از محلهای
شایع درگیری
هستند.
۲. درماتیت تماسی حساسیتی
ALLERGIC CONTACT DERMATITIS
این نوع در اثر
واکنش معافیتی
تأخیری به
مواد حساسیتزا
ایجاد میشود.
نیکل، عطرها،
مواد محافظتکننده،
رنگ مو و بعضی
مواد آرایشی
از عوامل شایع
آن هستند.
۳. درماتیت تماسی تحریکی
IRRITANT CONTACT DERMATITIS
این بیماری
در نتیجهٔ
آسیب مستقیم
مواد تحریککننده
به سد محافظتی
جلد ایجاد
میشود.
تماس مکرر با
آب، صابون،
مواد شوینده،
سمنت و مواد
کیمیاوی میتواند
آن را تشدید کند.
۴. اکزمای دست
HAND ECZEMA
اکزمای دست
ممکن است
آتوپیک، تحریکی،
حساسیتی یا
ترکیبی از
چند عامل باشد.
در کارکنان
صحی، آرایشگران،
کارگران و اشخاصی
که زیاد با
آب و مواد
شوینده سروکار
دارند، شایع است.
۵. اکزمای دیسهایدروتیک
POMPHOLYX
با تاولهای
کوچک، عمیق
و خارشدار
در کف دست،
کنارههای انگشتان
و گاهی کف پا
ظاهر میشود.
ممکن است
دورههای عود
مکرر داشته باشد.
۶. اکزمای نومولار
NUMMULAR ECZEMA
با پلاکهای
گرد یا سکهمانند،
خارشدار و
گاهی ترشحدار
مشخص میشود.
این اندفاعات
ممکن است با
عفونت قارچی
یا سایر امراض
جلدی اشتباه شوند.
۷. درماتیت سبوریک
SEBORRHEIC DERMATITIS
این التهاب
بیشتر در جلد
سر، ابروها،
کنارههای بینی
و نواحی چرب
جلد دیده میشود.
با تفلسات،
سرخی و گاهی
خارش همراه است.
۸. درماتیت استاز
STASIS DERMATITIS
بیشتر در
ساق پاها
در ارتباط با
نارسایی مزمن
وریدی ایجاد
میشود.
ممکن است با
تورم، تغییر
رنگ نصواری
و التهاب
همراه باشد.
۹. اکزمای آستئاتوتیک
ASTEATOTIC ECZEMA
این نوع با
خشکی شدید،
ترکهای ظریف
و التهاب
جلد همراه است.
بیشتر در
فصل سرد
و در اشخاص
مسن دیده
میشود.
عوامل ایجاد و تشدید اکزما
علت اکزما به
نوع بیماری
بستگی دارد.
تمام موارد
اکزما ناشی
از حساسیت
واقعی نیستند.
-
استعداد ارثی و
سابقهٔ خانوادگی آتوپی - اختلال سد محافظتی جلد
-
تماس مکرر با آب
و مواد شوینده -
عطرها و محصولات
آرایشی حساسیتزا -
رنگ مو و مواد
کیمیاوی شغلی -
فلزاتی مانند نیکل
و کبالت - هوای سرد و خشک
-
تعریق و گرمای
بیش از حد - اصطکاک و تحریک جلد
-
فشار روانی بهعنوان
عامل تشدیدکننده
در بعضی مریضان
نکتهٔ طبی:
آلرژی غذایی علت
اصلی تمام انواع
اکزما نیست.
حذف خودسرانهٔ
غذاها، بهخصوص
در اطفال، بدون
شواهد حساسیت
غذایی توصیه
نمیشود.
تشخیص اکزما و حساسیتهای جلدی
تشخیص با بررسی
تاریخچهٔ طبی،
محل اندفاعات،
شکل التهاب
و عوامل تماس
انجام میشود.
موارد مهم در تاریخچهٔ مریض
- زمان شروع بیماری
- محل و توزیع اندفاعات
- موجودیت خارش و شدت آن
- رابطهٔ بیماری با شغل
- تماس با مواد شوینده و کیمیاوی
- مصرف کریمها و محصولات آرایشی
- استفاده از رنگ مو و عطر
- سابقهٔ آسم یا رینیت حساسیتی
- تداویهای قبلی و پاسخ به آنها
Patch Test یا آزمایش حساسیت تماسی
Patch Test یکی
از آزمایشهای
مهم برای
تشخیص درماتیت
تماسی حساسیتی است.
در این روش،
مقدار کم مواد
حساسیتزای
معیاری توسط
پچهای مخصوص
روی جلد پشت
قرار داده میشود.
معمولاً پچها
پس از حدود
۴۸ ساعت برداشته
میشوند و
واکنش جلد
در زمانهای
بعدی نیز
بررسی میگردد.
این آزمایش
با Skin Prick Test
متفاوت است.
Patch Test برای
بررسی حساسیت
تماسی تأخیری
استفاده میشود.
نکته:
Patch Test برای
تمام مریضان
اکزما ضروری
نیست؛ اما
در اکزمای
مزمن، مقاوم،
عودکننده یا
موارد مشکوک
به حساسیت
تماسی اهمیت دارد.
آزمایشهای تکمیلی
در موارد منتخب،
داکتر ممکن است
از آزمایش قارچی،
بررسی عفونت،
بیوپسی جلد
یا سایر آزمایشها
استفاده کند.
بیماریهایی که با اکزما اشتباه میشوند
عفونت قارچی جلد
TINEA
بعضی عفونتهای
قارچی میتوانند
با خارش، سرخی
و تفلسات مشابه
اکزما ظاهر شوند.
پسوریازیس
PSORIASIS
پلاکهای تفلسدار
پسوریازیس در
بعضی موارد
ممکن است با
اکزمای مزمن
اشتباه شوند.
اسکبیس یا گال
SCABIES
خارش شدید،
بهخصوص هنگام
شب، و درگیری
افراد خانواده
میتواند به
نفع اسکبیس باشد.
عفونت باکتریایی
BACTERIAL INFECTION
ترشح چرکی،
کروست عسلی،
درد و التهاب
ممکن است
نشاندهندهٔ
عفونت باکتریایی
باشد.
لنفوم جلدی
CUTANEOUS T-CELL LYMPHOMA
بعضی موارد
مزمن و غیرمعمول،
بهخصوص موارد
مقاوم به تداوی،
ممکن است به
بیوپسی و بررسی
بیشتر نیاز داشته
باشند.
روشهای علمی تداوی اکزما و حساسیت جلدی
تداوی بر اساس
نوع اکزما،
شدت التهاب،
محل اندفاعات،
سن مریض و
عوامل ایجادکننده
تنظیم میشود.
EMOLLIENT THERAPY
۱. مرطوبکنندهها و ترمیم سد جلد
مرطوبکنندهها
از مهمترین
بخشهای تداوی
اکزمای آتوپیک
و اکزمای ناشی
از خشکی هستند.
کریمها و
مرهمهای بدون
عطر میتوانند
کاهش آب جلد
را محدود کرده
و خشکی و
خارش را
بهبود دهند.
استفادهٔ منظم،
بهخصوص پس از
شستوشو،
توصیه میشود.
TOPICAL CORTICOSTEROIDS
۲. کورتیکواستروئیدهای موضعی
استروئیدهای
موضعی از
دواهای اصلی
برای کنترول
التهاب و خارش
اکزما هستند.
انتخاب قوت
استروئید به
سن، محل اندفاع،
شدت التهاب
و مدت تداوی
بستگی دارد.
استفادهٔ طولانی
و نامناسب
میتواند باعث
اتروفی جلد،
تلانژکتازی
و عوارض دیگر
شود.
CALCINEURIN INHIBITORS
۳. تاکرولیموس و پایمکرولیموس
این دواها
التهاب جلدی
را بدون ایجاد
اتروفی ناشی
از استروئید
کاهش میدهند.
در موارد
منتخب، بهخصوص
در روی و
چینهای جلد،
میتوانند
مفید باشند.
انتخاب دوا
باید مطابق
سن و شرایط
مریض انجام شود.
TOPICAL PDE-4 INHIBITORS
۴. مهارکنندههای موضعی PDE-4
دواهایی مانند
Crisaborole و
Roflumilast
برای بعضی
انواع اکزمای
آتوپیک در
مریضان واجد
شرایط استفاده
میشوند.
این دواها
مسیرهای التهابی
مشخصی را هدف
قرار میدهند.
سن مجاز و
دسترسی به
فرمولاسیونها
در کشورها
متفاوت است.
TOPICAL JAK INHIBITORS
۵. مهارکنندههای موضعی JAK
کریم Ruxolitinib
در بعضی کشورها
برای اکزمای
آتوپیک خفیف
تا متوسط
در مریضان
واجد شرایط
تأیید شده است.
موارد منع
استفاده،
محدودیت سطح
تطبیق و
هشدارهای دوایی
باید رعایت شوند.
WET WRAP THERAPY
۶. پانسمان مرطوب
Wet Wrap Therapy
در بعضی موارد
اکزمای شدید
به کاهش خارش
و التهاب
کمک میکند.
در این روش
از پوشش
مرطوب و
لایهٔ محافظ
استفاده میشود.
اگر همراه
با استروئید
موضعی انجام
شود، مقدار
و مدت مصرف
باید زیر
نظارت داکتر
باشد.
NB-UVB PHOTOTHERAPY
۷. نوردرمانی NB-UVB
نوردرمانی
باند باریک
ماورای بنفش
میتواند برای
اکزمای آتوپیک
متوسط تا شدید
و مقاوم در
مریضان منتخب
استفاده شود.
این روش نیاز
به جلسات منظم
و تنظیم مقدار
نور مطابق
نوع جلد و
پاسخ مریض دارد.
SYSTEMIC IMMUNOMODULATORS
۸. دواهای سیستمیک معافیتتنظیمکننده
در موارد شدید
یا مقاوم،
دواهایی مانند
Cyclosporine،
Methotrexate،
Azathioprine و
Mycophenolate
ممکن است در
مریضان منتخب
مطرح شوند.
این دواها به
بررسی لابراتواری،
ارزیابی موارد
منع و نظارت
منظم نیاز دارند.
BIOLOGIC THERAPY
۹. دواهای بیولوژیک
دواهایی مانند
Dupilumab،
Tralokinumab،
Lebrikizumab و
Nemolizumab
مسیرهای مشخص
التهابی را
هدف قرار میدهند.
این تداویها
برای بعضی
مریضان دارای
اکزمای آتوپیک
متوسط تا
شدید مطرح
هستند.
موجودیت و
تأیید رسمی
این دواها
در کشورها
متفاوت است.
ORAL JAK INHIBITORS
۱۰. مهارکنندههای خوراکی JAK
Upadacitinib،
Abrocitinib و
در بعضی کشورها
Baricitinib
از گزینههای
تداوی اکزمای
آتوپیک متوسط
تا شدید هستند.
پیش از تجویز،
خطر عفونت،
ترومبوز،
مشکلات قلبیوعروقی،
تغییرات لابراتواری
و سایر هشدارهای
دوایی بررسی
میشوند.
CONTACT ALLERGEN AVOIDANCE
۱۱. شناسایی و حذف مواد حساسیتزا
در درماتیت
تماسی حساسیتی،
پرهیز از مادهٔ
حساسیتزا
بخش اساسی
تداوی است.
بر اساس
Patch Test و
تاریخچهٔ تماس،
محصولات مناسب
و نامناسب
برای مریض
مشخص میشوند.
PROACTIVE MAINTENANCE
۱۲. تداوی نگهدارنده
در اکزمای
آتوپیک عودکننده،
پس از کنترول
التهاب ممکن
است استفادهٔ
متناوب از
دواهای ضدالتهاب
موضعی در
محلهای مستعد
عود توصیه شود.
استفادهٔ
روزانه از
مرطوبکننده
و دوری از
عوامل تحریککننده
ادامه مییابد.
نکتهٔ مهم طبی:
کورتیکواستروئیدهای
خوراکی یا تزریقی
بهصورت روتین
برای کنترول
درازمدت اکزمای
آتوپیک توصیه
نمیشوند؛ زیرا
خطر عوارض و
عود شدید پس
از قطع دوا
وجود دارد.
تداوی اکزمای دست
اکزمای دست یکی
از مشکلات شایع
در اشخاصی است
که بهطور مکرر
با آب، صابون،
مواد شوینده
و مواد کیمیاوی
سروکار دارند.
این بیماری
ممکن است با
خشکی، سرخی،
خارش، ضخیمشدن
جلد و ترکهای
دردناک همراه
باشد.
اقدامات مهم
- شناسایی عوامل تحریککننده
- کاهش شستوشوی غیرضروری
- استفاده از شویندهٔ ملایم
- استفادهٔ مکرر از مرطوبکننده
- انتخاب دستکش محافظ مناسب
- بررسی حساسیت به مواد دستکش در موارد مشکوک
- استفاده از دواهای موضعی مطابق شدت التهاب
- انجام Patch Test در موارد منتخب
در موارد مقاوم
ممکن است به
نوردرمانی یا
تداویهای سیستمیک
تخصصی نیاز باشد.
اکزما و حساسیت جلد روی
جلد روی به
دلیل نازکی
و تماس مکرر
با محصولات
آرایشی، عطر،
کریمها و
محصولات پاککننده
در معرض درماتیت
تماسی قرار دارد.
علایم ممکن است
به شکل سرخی،
سوزش، خارش،
خشکی و تفلسات
در پلکها،
گونهها و
اطراف لبها
ظاهر شوند.
اکزمای پلک
ممکن است ناشی
از مواد آرایشی،
عطرها، لاک ناخن
یا مواد منتقلشده
از دست به
پلک باشد.
درماتیت اطراف لب
کریم دندان،
محصولات لب،
عطرها و
مواد حساسیتزا
میتوانند
در بعضی مریضان
سبب التهاب
تماسی شوند.
حساسیت به کریمها
مواد محافظتکننده،
عطرها یا
بعضی مواد
فعال در
کریمها ممکن
است سبب
درماتیت تماسی
شوند.
استفادهٔ خودسرانه
از استروئیدهای
قوی روی روی
میتواند باعث
عوارضی مانند
اتروفی جلد،
روزاسیا ناشی
از استروئید
و درماتیت
اطراف دهان
شود.
اکزما در اطفال و نوزادان
اکزمای آتوپیک
از بیماریهای
شایع جلدی
در اطفال است.
در نوزادان،
گونهها و
سطوح خارجی
اندامها ممکن
است گرفتار
شوند؛ در حالی
که در اطفال
بزرگتر،
چین آرنج و
پشت زانو
از محلهای
شایع هستند.
اصول مهم تداوی در اطفال
- استفادهٔ منظم از مرطوبکنندهٔ بدون عطر
- حمام کوتاه با آب ولرم
- پرهیز از شویندههای تحریککننده
- استفاده از دواهای ضدالتهاب مناسب سن
- جلوگیری از خاراندن شدید
- بررسی اختلال خواب و خارش شبانه
- آموزش والدین دربارهٔ مراقبت روزانه
در بیشتر اطفال،
تداوی صحیح و
ترمیم سد محافظتی
جلد میتواند
علایم را بهخوبی
کنترول کند.
حذف غذایی بدون
تشخیص معتبر
توصیه نمیشود.
عفونتهای همراه با اکزما
در اکزمای آتوپیک،
اختلال سد محافظتی
جلد و خاراندن
مکرر ممکن است
خطر عفونتهای
ثانوی را
افزایش دهد.
علایم عفونت باکتریایی
- افزایش درد و التهاب
- ترشح چرکی
- کروستهای عسلی
- سرخی رو به گسترش
- تب یا علایم عمومی در موارد شدید
در صورت وجود
شواهد عفونت،
تداوی ضدمیکروبی
مناسب ممکن است
ضروری باشد.
استفادهٔ روتین
از انتیبیوتیک
برای اکزمای
بدون عفونت
توصیه نمیشود.
اکزما هرپتیکوم
Eczema Herpeticum
یک عفونت ویروسی
بالقوه خطرناک
ناشی از ویروس
هرپس سیمپلکس
است که ممکن
است روی جلد
دارای اکزما
ایجاد شود.
تاولها یا
زخمهای متعدد،
دردناک و نسبتاً
همشکل، بهخصوص
همراه با تب،
نیازمند ارزیابی
و تداوی عاجل
هستند.
هشدار:
در صورت شک
به اکزما
هرپتیکوم،
مراجعهٔ فوری
ضروری است.
تأخیر در
تداوی ضدویروسی
میتواند خطرناک
باشد.
مراقبت روزانه برای مریضان اکزما
-
استفاده از
مرطوبکنندهٔ
مناسب و بدون عطر -
حمام کوتاه
با آب ولرم
بهجای آب داغ -
استفاده از
شویندههای ملایم -
خشککردن آرام
جلد پس از شستوشو -
تطبیق مرطوبکننده
پس از حمام -
پرهیز از
محصولات حساسیتزا
یا تحریککنندهٔ
شناساییشده -
استفاده از
لباس راحت
و کاهش اصطکاک -
کوتاه نگهداشتن
ناخنها -
استفادهٔ منظم
از دواهای تجویزشده -
پیگیری برای
پیشگیری از
عود بیماری
آیا اکزما کاملاً تداوی میشود؟
پاسخ به تداوی
به نوع اکزما
بستگی دارد.
درماتیت تماسی
در بعضی مریضان
با شناسایی
و حذف عامل
محرک یا
حساسیتزا
میتواند
بهخوبی بهبود
یابد.
اما اکزمای
آتوپیک معمولاً
یک بیماری
مزمن و مستعد
عود است.
با مراقبت
منظم، انتخاب
تداوی مناسب
و پیگیری،
بسیاری از
مریضان میتوانند
دورههای طولانی
بهبود داشته
باشند.
هدف تداوی،
کاهش خارش،
کنترول التهاب،
ترمیم سد جلد
و بهبود کیفیت
زندگی مریض است.
چه زمانی مراجعهٔ عاجل ضروری است؟
-
ایجاد تاولها
یا زخمهای
دردناک متعدد
همراه با تب -
سرخی سریعاً
در حال گسترش
همراه با درد
و علایم عمومی -
تورم شدید
روی یا اطراف
چشم همراه
با درد یا
اختلال بینایی -
ترشح چرکی
گسترده یا
شک به عفونت
شدید جلدی -
اختلال شدید
خواب و فعالیت
روزانه به
دلیل خارش
کنترولنشده
پرسشهای متداول دربارهٔ اکزما
آیا اکزما ساری است؟
خیر. اکزما
بهخودیخود
ساری نیست
و از تماس
با مریض
انتقال نمیکند.
آیا اکزما و حساسیت جلدی یک بیماری هستند؟
خیر. اکزما
گروهی از
بیماریهای
التهابی جلد
است. بعضی
انواع آن
حساسیتی هستند،
اما تمام
اکزماها ناشی
از آلرژی نیستند.
آیا Patch Test برای تمام مریضان ضروری است؟
خیر. این
آزمایش بیشتر
برای بررسی
حساسیت تماسی
در موارد
منتخب استفاده
میشود.
آیا استروئیدهای موضعی خطرناک هستند؟
در صورت
انتخاب درست
قوت، محل
تطبیق و
مدت استفاده،
این دواها
میتوانند
مؤثر و مصون
باشند.
مصرف نادرست
ممکن است
عوارض ایجاد کند.
آیا اکزما در اطفال بهبود مییابد؟
در بعضی
اطفال علایم
با افزایش
سن کاهش
پیدا میکنند.
اما بیماری
ممکن است
ادامه یابد
یا عود کند.
آیا اکزما با غذا ارتباط دارد؟
در بعضی
اشخاص ممکن
است آلرژی
غذایی همراه
وجود داشته
باشد، اما
غذا علت
تمام موارد
اکزما نیست.
آیا نوردرمانی برای اکزما مفید است؟
بلی. NB-UVB
در مریضان
منتخب دارای
اکزمای آتوپیک
متوسط تا شدید
میتواند
مفید باشد.
آیا اکزمای دست با شستن زیاد تشدید میشود؟
بلی. تماس
مکرر با آب
و مواد
شوینده میتواند
سد محافظتی
جلد را آسیب
رسانده و
اکزمای دست
را تشدید کند.
آیا همهٔ مریضان اکزما به دواهای بیولوژیک نیاز دارند؟
خیر. بسیاری
از مریضان
با مراقبت
روزانه و
دواهای موضعی
کنترول میشوند.
تداوی بیولوژیک
برای موارد
منتخب مطرح است.
آیا اکزما ممکن است عفونت کند؟
بلی. گاهی
عفونت باکتریایی
یا ویروسی
روی جلد دارای
اکزما ایجاد
میشود و
ممکن است
به تداوی
اختصاصی نیاز
داشته باشد.
